ABD ile İsrail arasında, Pakistan arabuluculuğunda imzalanan İslamabad Mutabakatı ve Lübnan’da kurulması planlanan ateşkes denetim mekanizması nedeniyle gerilim tırmanıyor. ABD Başkanı Donald Trump ve Yardımcısı JD Vance, İsrail kabinesinin anlaşmaya yönelik sert eleştirilerine karşı Tel Aviv’e askeri ve finansal bağımlılığını hatırlatarak uyarılarda bulundu. İsrail yönetimi ise bağımsız hareket edeceklerini ilan etti.
ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın dijital ortamda imzaladığı 14 maddelik İslamabad Mutabakatı, bölgedeki dengeleri değiştirdi. Anlaşma, Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın sonlandırılmasını, Hürmüz Boğazı’nın açılmasını ve İran’a yönelik deniz ablukasının kaldırılmasını öngörüyor.
Bu anlaşma, İsrail yönetiminde büyük bir infiale yol açtı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun, ABD ile İran’ın Lübnan’da ateşkesin denetlenmesi amacıyla yeni bir mekanizma kurulması kararını panikle karşıladığı bildirildi.
İçinde İsrail’in yer almadığı, ABD, İran, Lübnan, Katar ve Pakistan’dan oluşan bu yeni yapıya karşı Netanyahu diplomatik girişimler başlattı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) ise Lübnan’daki çatışma durumunu eş zamanlı incelemek üzere bir izleme mekanizması başlattığını doğruladı.
İran kanadı, mutabakat hükümlerine atıfta bulunarak, Lübnan’da tam bir ateşkes sağlanmadığı ve petrol satış izinleri verilmediği sürece Hürmüz Boğazı’nın açılmayacağını ilan etti.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, New York Times gazetesine verdiği mülakatta ve Beyaz Saray’da düzenlediği basın brifinginde mutabakatı eleştiren İsrailli bakanları hedef aldı. Özellikle aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir ve Maliye Bakanı Bezalel Smotrich’i isim vererek eleştiren Vance, İsrail’in panik havasını “tuhaf” bulduğunu belirtti.
Vance, “Anlaşmaya saldıran bu kişilere yanıtım şudur: Tam olarak ne öneriyorsunuz? 9 milyonluk bir ülkesiniz. Karşılaştığınız her ulusal güvenlik sorununu çözmek için sadece öldürerek bir çıkış yolu bulamazsınız” ifadelerini kullandı. Başkan Donald Trump’ı hedef alan İsrail kabinesi açıklamalarından duyduğu rahatsızlığı dile getirdi.
Vance, Tel Aviv’e askeri bağımlılığını sert bir dille hatırlattı. “Eğer ben İsrail kabinesinde olsaydım, tüm dünyada geriye kalan tek güçlü müttefikime saldırmazdım. Son üç ayda vatanınızı koruyan savunma silahlarının üçte ikisi Amerikan elleriyle üretildi ve Amerikan vergi mükelleflerinin parasıyla finanse edildi” dedi.
Vance, “İsrail’de en büyük sorunlarının Başkan Trump olduğunu düşünen herkes uyanmalı ve ülkesinin gerçekliğini görmelidir” diye ekledi. Ayrıca, ABD’nin çıkarlarının her zaman İsrail ile örtüşmediğini, Netanyahu yönetimini eleştirmenin Yahudi karşıtlığı anlamına gelmediğini vurguladı.
The Wall Street Journal gazetesinin kaynaklara dayandırdığı habere göre, Başkan Donald Trump ile Başbakan Binyamin Netanyahu arasındaki telefon görüşmeleri artık dostane geçmiyor. Trump’ın, ABD ekonomisini zorlayan bu savaşı bitirmek isterken, kendisini sürekli çatışmanın içine çeken Netanyahu’ya karşı sabrının tükendiği belirtildi.
Lübnan’daki bombardımanlara tepki gösteren Trump’ın, Netanyahu’ya “Neden binaları havaya uçuruyorsunuz? Binaları havaya uçurmayı bırakın” dediği öne sürüldü. Netanyahu’nun ise Trump üzerinde baskı kurmak amacıyla ABD’deki sağ eğilimli medya figürlerini ve kendisine yakın senatörleri kullanmaya çalıştığı iddia edildi.
Netanyahu’nun, İsrail’in bu mutabakata bağlı olmayacağını Trump’a ilettiği de belirtildi. ABD istihbarat kurumları, sonbaharda seçime gitmeye hazırlanan Netanyahu’nun siyasi geleceğini korumak adına ABD-İran barış çabalarını baltalayabileceği uyarısında bulundu.
ABD’den gelen uyarılara İsrail kanadından yanıt gecikmedi. İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, bir televizyon programında Washington yönetimine meyd okuyarak, “Eğer İran bize saldırırsa derhal hareket edeceğiz ve güçle karşılık vereceğiz. Kimse bize ne yapacağımızı söyleyemez” dedi.
Katz, Lübnan, Suriye ve Gazze’deki işgalleri hiçbir koşulda terk etmeyeceklerini savundu. Bu bölgelerde gerçekleştirdikleri yıkımı açıkça dile getirdi.
Aşırı sağcı bakanlar da agresif açıklamalarını sürdürdü. Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, ABD ile İran arasındaki müzakerelerin kendilerini ilgilendirmediğini ve Lübnan’ın güneyinden çekilmeyeceklerini ileri sürdü.
Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir ise yaşanan asker kayıplarının ardından “Bütün Lübnan yanmalı. Her İsrailli annenin gözyaşı için bin Lübnanlı anne ağlamalı” diyerek savaş suçu niteliğindeki ifadelerini yineledi.
ABD’li Senatör Bernie Sanders, Ben-Gvir’in bu sözlerine sert tepki gösterdi. Sanders, bu açıklamaların bir savaş suçlusuna ait olduğunu ve aşırılıkçı İsrail hükümetinin ABD’den tek bir kuruş yardımı bile hak etmediğini belirtti.
Başkan Trump, küresel barış görüşmelerini riske atan bu süreçte İsrail’den Hizbullah ile ateşkes yapmasını talep ettiğini açıkladı. Netanyahu’nun ise orduya Lübnan’ın güneyindeki saldırıları durdurma ancak işgal edilen bölgelerden çekilmeme talimatı verdiği iddia edildi.
